Maraming nakabantay sa kaso.
Pero hindi lahat, gustong malaman ang katotohanan.
ANG NAKARAAN SA THE SILENT NOISE
Maraming nakapansin na kinausap kayo
no'ng detective dito kahapon.
Baka raw may kinalaman si Anton.
Hanggang kailan mo pala planong itago sa akin na nagkita kayo ni Sam?
' Wag mong sabihin sa 'kin naniniwala ka sa sinabi ng detective na 'yon.
Hindi ko lang kasi maintindihan kung bakit mo pa 'ko iniiwasan.
Wala naman na si Teacher Sam.
-Wala nang-- -Shh!
'Wag na 'wag mong babanggitin 'yong pangalan na 'yan, okay?
Jackie, nandito na si Sam.
PARA SA PINAKAMAGALING NA TEACHER
Patugtugin na po.
Galingan mo!
Kung ikaw ay masaya, tumawa ka
Kung ikaw ay masaya, buhay mo ay sisigla
Kung ikaw ay masaya, tumawa ka
Kung ikaw ay masaya, pumalakpak
Kung ikaw ay masaya, buhay mo ay sisigla
Kung ikaw ay masaya, pumalakpak
Ang galing mo, anak!
Ay!
Magandang umaga sa inyong lahat.
Maraming salamat po
at sinuportahan ninyo ang aming munting programa.
At palakpakan po natin ang ating unang grupo!
Um…
Bilang isang anak na may binging mga magulang,
matagal ko nang pangarap.
na magkaroon ng programa para sa special education dito sa Escondido.
Kaya't maraming-maraming salamat po,
Mayor Serge Dominguez.
Dahil tinulungan po niyang magkaroon tayo ng pondo
at ng sponsors para po matuloy ang aming munting programa.
Salamat, sir.
Naniniwala ho ako sa boses ng kabataan,
kahit anong anyo.
Alam ko na ang boses nila
ay may lugar sa kinabukasan ng ating bayan.
Salamat.
Anton?
Anton, ikaw ba 'yan?
Anton?
Anton, ikaw ba 'yan?
Anton.
Ano'ng nangyari sa 'yo?
Okay ka lang?
O! Bakit ka babangon?
Sabi nga ng doktor, e magpahinga ka at oobserbahan ka pa.
Wala 'to. Malayo sa bituka.
-Asa'n na 'yong… -Ito ba ang hinahanap mo?
Theodore P. Ignacio.
Kapatid ni Sam 'yan na parang palitaw.
Lulubog, lilitaw 'yan dito sa Escondido.
Kaya naman pala may access siya roon sa bahay, e.
Mukhang may tinataguan o may tinatago.
Nakita n'yo 'yong…
'yong bag na may initials?
'Yong may lamang pera?
Negative.
E 'yan lang ang nakita namin.
Wala na 'yon.
Nakatakas na 'yon. Siguradong magtatago na 'yon.
'Yon ay kung kung makakalusot siya sa mga checkpoint.
E, meron na ring utos para hanapin siya at hulihin para matanong.
Ano?
Nakukumbinsi na ba kayo na hindi lang basta pagpapakamatay
'yong nangyari kay Sam Ignacio?
Na may mas malalim pang nangyayari dito sa kaso na 'to?
Kapag nakita 'to ng mga bata,
magtatanong 'yon kung ano'ng nangyari sa 'yo.
Ano ba kasi'ng iniisip mo?
Naglabas lang naman ako ng sama ng loob, e.
Hindi ko kasi maisip bakit ba ako nadamay sa isyung 'to, e.
Iniisip tuloy ng mga tao ngayon na para akong…
Na para akong kriminal.
Kaibigan ko rin naman si Sam, e.
Kaibigan natin, di ba?
Bakit iisipin ng mga tao na may kinalaman ako sa pagkamatay niya?
Anton, hindi natin kontrolado kung ano'ng paniniwalaan ng mga tao.
Papa'no kung…
Papa'no kung maungkat 'yong nagawa ko dati?
Baka isipin pa nila,
may relasyon din kami ni Sam.
Bakit? Nagkaro'n ba?
Jackie, wala.
Kahit kailan, hindi nagkaroon.
Di ba nangako na 'ko sa 'yo dati?
At hindi ko 'yon sinisira hanggang ngayon.
Ang kinakatakot ko lang, baka malaman ng mga bata
kung ano 'yong nakaraan ko,
kung ano 'yong nagawa kong pagkakamali noon.
Dahil lang nadadamay ako sa pagkamatay ni Sam.
Pag nagtanong sila, wala tayong itatago.
Sasabihin natin kung ano ang totoo.
Halika na, bumalik na tayo roon.
Papunta na riyan.
Tigil!
Taas kamay!
Sige, posasan mo na 'yan.
Ano po'ng problema?
Ayos lang po ba kayo?
Oo, 'wag kang mag-alala. Medyo pagod lang ako.
Pero kasama na kita ngayon.
Ikaw ang nagbibigay sa 'kin ng lakas.
Parang ang layo ng iniisip mo.
Ayos ka lang?
A… Wala po, Ma.
Si Kuya po kasi naunang umalis, e.
Porke't nakakain na siya.
Ito naman. Parang hindi ka na nasanay sa kuya mo.
Kumain ka na lang din muna.
Isama mo 'tong kapatid mo.
Kain muna kayo roon.
Opo?
Ako po.
-Si Ted? -Si Ted?
Nabaril?
-Nasangkot na naman sa gulo. -Sa'ng ospital po?
Ano ba naman 'yang si Ted?
Opo. Pupunta na po ako ngayon! Opo, opo. Pupunta na po ako ngayon.
Puntahan na natin. Tara.
Diyos ko! Halika na.
Diyos ko!
Nabaril!
Ano'ng nangyari?
Sige, ma'am.
-Ma'am, patulong na lang. -Si Sam…
-Si Sam ang dahilan. -Patulong muna ako, ma'am.
Ted, ano'ng ibig mong sabihin?
May atraso ba kayo ng kapatid mo?
-Ha? Kanino? -Patulong lang ako. Sir, tama na po 'yan.
-Pasok na po namin ang pasyente. -Ted!
Pasok na namin 'yong pasyente.
Ted! Ted! Nasa'n po si Ted?
Nurse! Ted Ignacio po.
Ay, Diyos ko! Naku! Ted!
Salamat.
A…
Ewan ko ba riyan kay Ted.
Hindi na nilubayan ng gulo 'yan.
Sumasabay pa sa isyu ng kapatid niya.
Madalas bang napapatrobol si Ted?
Biruan naming magpipinsan,
"Valedictorian talaga 'yang si Ted, 'no?
Valedictorian sa kalokohan."
Sakit sa ulo talaga 'yan ni Sam noon pa.
O, e wala bang ginawa si Sam para ayusin 'yong kapatid niya?
Lagi namang meron.
Pero lagi ring nauuwi sa away.
'Yong isa sa pinakamatindi nilang away…
galit na galit si Sam no'n.
Pinagbantaan niya 'yan si Ted na ibubulgar niya sa press
kung ano'ng alam niya.
Malaking isyu 'yon kung magkaroon ng interes 'yong press.
Ano raw 'yon?
Chief, makakapagbigay ba kayo nang kaunting salaysay
tungkol sa mga Ignacio?
Wala pa akong masasabi hanggang hindi ko hawak ang official report.
Kahit saglit lang. Kahit kaunti lang.
Kaysa magkamali tayo sa datos, mas mabuting maghintay tayo.
-Si Mayor. Si Mayor. -Si Mayor. Si Mayor.
-Si Mayor. -Si Mayor.
Mapapagalitan tayo ni Sam nito.
Allergic 'yon sa malungkot, e.
Okay ka pa?
Alam ko may kailangan ka.
Ano ba 'yon?
Sinabi na ba sa 'yo?
Isa ka sa mag-eu-eulogy, kung ayos lang.
Ano'ng meron?
Mayor. Mayor, may suspek na ba kayo
sa bumaril kay Ted Ignacio,
kapatid ng kamamatay lang na teacher?
May kinalaman ba sa kaso ni Sam Ignacio ang pagkakabaril sa kapatid niya?
Pagpapakamatay pa rin ba ang anggulo ng pagkamatay ni Sam Ignacio?
Nandiyan si Detective.
Detective Cortez! Detective Cortez!
Kahit na anong impormasyon sa pamamaril kay Ted Ignacio.
Kumpirmado na kaninang umaga ay nabaril si Theodore o Ted Ignacio,
ang kapatid ng yumaong si Sam Ignacio.
At kasalukuyan siyang nasa ospital,
at nasa stable na kondisyon.
Iniimbestigahan pa namin ang pangyayari.
May koneksiyon ba ito sa kaso ng pagkamatay ni Sam Ignacio?
Ibig bang sabihin,
iniimbestigahan niyo ulit ang pamilya Ignacio?
May person of interest na ba sa pamamaril?
Inaaral namin ang lahat ng posibleng anggulo.
Pero, sir, malinaw bang pagpapakamatay pa rin ang ruling
sa pagkamatay ni Sam?
Sa ngayon, wala kaming binabago sa opisyal na resulta.
Bale, hindi po ninyo inaalis ang posibilidad ng foul play?
Wala kaming inaalis na kahit anong posibilidad.
Diyos ko! Mukhang di nga pagpapakamatay 'yong kay Sam.
Ibig sabihin, pinatay?
Umuwi na muna kayo.
Balitaan na lang kita tungkol sa eulogy, ha?
Umuwi na muna tayo.
-Uwi na tayo. -Tara.
Guys, guys, makinig muna kayo, ha?
Sinisiguro namin sa publiko,
na magkakaroon ng patas na imbestigasyon ang kasong ito.
Pero sa ngayon,
ang pangunahing layunin namin ay siguraduhing ligtas
ang lahat ng mamamayan ng bayan ng Escondido.
Maraming salamat.
-Maraming salamat, Mayor. -Salamat, Mayor.
A, si Ma'am Sam.
Oo. A… madalas ba si Sam diyan?
Alam mo daw, kasi ikaw daw ang huling umuuwi sa mga janitor.
Ayaw kasi ni Mayor na magulo ang opisina niya
pagdating niya sa umaga, e.
Dapat maayos at malinis bago ako umuwi.
Puwera na lang kung dumadalaw si Ma'am Sam.
Bakit naman daw?
Bawal po kasi akong pumasok diyan, e.
Lalo na kung nandiyan si Ma'am Sam.
Sige po, sir. Alis na po ako.
Lilinisin ko pa po kasi 'yong banyo, e.
Ito ba 'yon, sir?
Sige. Pakilakihan.
-Ay, sorry. Sorry. Pasensiya na. -Sorry. Sorry.
Ma'am.
Pasensiya na, hindi ko rin kayo napansin, e.
Kasalanan ko, hindi ako nakatingin.
-Pasensiya na. -Pasensiya na rin ho.
Sige ho.
Detective!
A…
Tatanong ko na lang din ho sana kung…
hindi pa rin ba inaalis 'yong pagpapakamatay?
Nabalitaan ko kasi na mayroon na kayong bagong lead sa kaso.
A, ma'am…
Isa ka sa pinakamalapit na kaibigan ng biktima.
Wala ka bang napansin na kakaiba?
Pagod, stress?
Pressure sa trabaho?
Senyales na hina-harass?
O baka naman may pinapaareglo si Ms. Ignacio?
Pinapaareglo?
Ano hong sinasabi n'yo, sir? Na…
tumatanggap ng suhol si Sam?
Sir, hindi ho gano'ng klase ng tao si Sam.
Kailangan pa ba talagang masira ang alaala ng kaibigan ko?
Ano ba talaga 'yong hinahanap n'yo?
Kahit ano.
Basta 'yong totoo.
Kahit may masira, kahit may masaktan.
Ikaw, Mrs. Carpio?
Gaano mo ba talaga kakilala 'yong kaibigan mo?
Hi, ma'am.
Kain tayo.
May tinatapos ako, e.
Hintayin na kita, para sabay na tayo.
Ang totoo… Hindi, sige. A…
Mamaya ko na lang siguro tatapusin 'to.
Tara.
Kanina ka pa riyan.
Hindi ka pa magpapahinga?
Patapos na 'to.
-Puwede ko bang mabasa? -Hindi na.
Maririnig mo rin naman 'to, e.
Sigurado ako, marami kang magandang masasabi tungkol kay Sam.
Sige, tapusin mo na 'yan para makatulog ka na.
Ikaw, Mrs. Carpio?
Gaano mo ba talaga kakilala 'yong kaibigan mo?
Kaya kayong mga estudyante niya at mga kapuwa guro niya,
ingatan n'yo po ang kaniyang mga alaala.
Mahal ka namin, Sam!
Salamat po.
Hindi ko kayang ikuwento si Sam bilang…
Bilang isang perpektong tao.
Mas madali siguro kung…
Kung ikukuwento ko siya
bilang isang klase ng taong mahirap mahalin.
Una, matigas ang ulo ni Sam.
'Wag kang umiwas
at sagutin mo muna ang tanong ko, puwede?
Kapag may nakita siyang mali,
hindi siya marunong tumahimik.
Ms. Jackie, sandali lang po, ha?
Pag-uusapan natin 'yong update mo pagkatapos nito.
Binasa namin ang application.
Hindi lang talaga siya puwede.
Hindi puwede o hindi kayo kumportable?
Teacher Sam, school guard ang kailangan natin.
May mga patakaran, pag-alala sa kaligtasan.
Dahil hirap siyang makadinig?
Ma'am, tingnan ninyo, o!
May training, may experience!
May mga recommendation 'yan!
Ano sa palagay ninyo ang kulang?
Mayroon tayong SPED program dito sa eskuwelahan na ito, ha?
Araw-araw, tinuturuan natin ang mga bata
na kaya nila, may lugar sila sa mundo.
Ngayon, pagdating sa sarili nating eskuwelahan,
sasabihin natin sa kanila,
"Sorry, hanggang classroom lang kayo."
Kung hindi ho natin kayang bigyan ng pagkakataon
ang mga taong may kapansanan,
wala po tayong karapatan na tawagin ang sarili nating inclusive!
Ayan, o!
Kaya, kung puwede.
Pakibasa naman po, ha? Ulit?
At, pakiusap, hindi bilang pabor.
Gawin n'yo ito dahil may pananagutan tayo sa mga kabataang tinuturuan natin
sa eskuwelahan natin.
Sige, ma'am.
Salamat.
Puwede na tayong magpatuloy.
Ms. Jackie?
Pangalawa, marami nang nabudol si Sam.
Isa nga ako roon.
Para siyang laging may dalang araw.
Kay Sam, normal ang mundo.
Ligtas.
At ramdam mong may halaga ka.
Sa kaniya, hindi kailangang maging iba si Eli.
Umuwi na ba?
Naku!
Walang kulang.
Masaya lang.
Malaya.
Parang…
Paruparo?
Oo, Eli, parang paruparo.
Pero ang natutuhan ko…
hindi pala porke't may dala kang liwanag,
hindi ka na puwedeng masilaw.
Alam na ni Jackie.
Sinabi mo?
Sam, hindi mo iniisip 'yong gulong ginawa mo.
Ginawa ko?
Ako?
Anton, wala akong sinasabi kay Jackie.
Hindi mo ba kayang magpakalalaki at umamin sa kaniya?
Sam, nakikiusap ako sa 'yo.
Hihiwalayan ako ni Jackie!
Ilalayo niya sa akin 'yong mga anak namin!
Sam…
Sam, please!
Please.
Baka nararapat 'yon sa 'yo!
Walang awa si Sam minsan.
Minsan, malupit.
Kung hindi walang awa,
minsan, masyado siyang mabait!
'Yong parang…
Para bang nagiging pakialamera na siya.
Oo nga po, ma'am!
Sasabihin ko naman po kina Mama, e.
Mahirap lang po talagang tiyumempo sa kanila.
Natatakot naman po kami na unang magsabi sa papa niya.
Totoo naman, di ba?
Takot ka sa kaniya.
Hindi naman 'yon 'yong punto!
Matteo?
Matteo.
Matteo, hindi ito para sa akin.
Para 'to sa inyo.
Alam ko, naguguluhan ka ngayon.
Natatakot, lalo ka na.
Malaki talagang responsibilidad ang magkaro'n ng anak,
lalo pa sa edad ninyo.
Kaya…
importante na makuha ninyo
ang gabay at suporta ng magulang ninyo ngayon.
Mas maaga na masabi n'yo 'to sa kanila,
mas maaga na gagaan ang lahat.
Maniwala kayo.
Ha?
Okay?
At ang hindi maintindihan ng marami…
ay kung saan galing ang tapang ni Sam.
'Yong para bang wala siyang takot sumugal.
A, e, sige. Mauna na 'ko. Ha?
Sam.
-Sige, Ate. Ingat. -Ingat.
Kahit na alam niyang delikado.
Ate, sige na, pumayag ka na.
Kahit ito lang.
Isang beses lang mangyayari 'to, nakakompromiso na 'ko.
Mayayari ako niyan kay Mayor, e.
Ayaw ko.
Wala sa usapan 'yan, Ted.
Isipin mo na nga lang, pasasalamat ni Mayor.
Isauli mo 'yan!
Ayaw mo ba 'to para sa foundation ng mga bata, Ate?
Ted, 'wag mo silang idadamay.
Alam ko ang kapalit ng perang 'yan.
Hindi kaya ng konsiyensiya ko.
Kaya't isauli mo 'yan. Kung hindi mo 'yan isasauli,
ako magsasauli sa kaniya.
Oo, Sam!
Pumayag akong magsalita rito…
kasi gusto kitang sumbatan!
Kasi gusto kong sabihin sa 'yo na galit ako sa 'yo.
Kasi napakatigas ng ulo mo!
Kasi kahit na hindi mo naman problema, gustong-gusto mong ayusin.
At dahil ganoon si Sam,
wala siyang buhay na tinalikuran.
Kahit na alam niyang may kapalit.
Kahit na alam niyang sa huli, siya rin ang magbabayad.
Kaya hindi ako naniniwalang sumuko si Sam.
Kaya kung isa man sa inyo ang natulungan niya,
kahit minsan lang.
Kung isa kayo sa mga taong nabago niya ang buhay…
Huwag n'yong tatanggapin na ang huling kuwento ni Sam
ay kuwento ng pagsuko.
Alam ko lang, hindi ito ang pinili ni Sam.
At kung may ibang nangyari noong gabing 'yon,
aalamin ko.
Ma.
Babalik lang ako ng school, ha?
Tutulong lang.
Ma.
Hindi ba, tapos naman na po 'yong burol?
Madami pa kasing kailangang ayusin doon.
Mayroon ding meeting para sa grief counseling ng mga bata bukas.
Sandali lang naman ako.
Mahal kita.
-Ikaw na'ng bahala dito, ha? -Opo, Ma.
Maaga kayong matulog. Huwag n'yo na 'kong hintayin.
Mr. Carpio!
Anton!
Mayor!
Gabing-gabi na, tumatakbo ka pa, a!
Tulad ng tatay mo.
Kilala n'yo po tatay ko?
Oo, matagal na.
Miyembro ng legal team ni Dad.
Matalas, tahimik.
Matapat hanggang dulo.
Hindi na kita aabalahin pa.
Naghahanap kasi ako ng bagong uupo
sa Able Hearts Foundation.
Able Hearts?
Ikaw ang naiisip ko.
Salamat, Mayor. A…
Pero baka kailangan kong pag-isipan muna 'to.
Tanungin sa university at sa asawa ko.
Walang problema.
Hindi minamadali ang tamang tao.
Paano, usap tayo ulit?
-Sige, Mayor. Salamat po. -Salamat.
-Salamat po. -Salamat.
Ingat, Mayor.
Ikaw?
Nasabi mong dulo ang katotohanan para sa 'yo.
Trabaho ko po 'yon, ma'am.
Ikaw?
Bakit mo ginagawa 'to?
Mabuting kaibigan si Sam.
Para na siyang nanay ng mga anak ko.
Lalo na ni Eli.
Sinabi ko naman sa 'yo,
ang paghahanap ng katotohanan, minsan, komplikado.
Dumudumi, nagiging masakit.
Minsan, nakakatakot.
Sa tingin ko, mapagkakatiwalaan kita.
Ayaw kong ilagay sa peligro ang buhay ng pamilya ko sa paglapit ko sa 'yo.
Pero pakiramdam ko…
Pakiramdam ko, utang ko 'to kay Sam.
Ano'ng alam mo?
Hindi niya 'yan natapos.
O maaaring may kumilos…
para hindi niya 'yan matapos.
Ma'am.
Kailangan nating mag-ingat.
Huwag na huwag mong sasabihin ito kahit kanino.
Kuya, nabuntis mo ba si Jem?
Please, puwede bang 'wag mo muna sabihin kina Mama't Papa?
Ako na magsasabi. Kailangan ko lang ng oras.
'Yong balang tumama sa 'yo, hindi galing sa pulis 'yan.
May koneksiyon ba 'to sa pagkamatay ni Sam?
Baka naman ikaw ang tumulak sa kaniya?
Naisip ko lang, baka puwede tayong
magbakasyon ngayong weekend.
Maganda 'yon para sa pamilya natin.
Tingin mo, may kinalaman si Mayor sa pagkamatay ni Sam?
Pati na rin sa pagkakabaril no'ng kapatid niya?
Kung mayroon mang tinatakbuhan si Ted,
may kinalaman diyan sa mga files na 'yan. niya?